Adile Naşit ve Uykudan Önce: Masalcı Teyze’nin Çocuklarla Kurduğu Bağ

Bir dönem Türkiye’de çocukların günü, televizyon ekranından gelen tanıdık bir sesle sona eriyordu. Adile Naşit’in sunduğu Uykudan Önce, masal ve öykü anlatımını çocukların akşam rutinine taşıyan programlardan biri olarak hafızalarda kaldı. Program 1980’de TRT Ankara Televizyonu’nda, yapımcı İlhan Şengün’ün imzasıyla başladı. TRT Dinle, programı çocuklara yönelik televizyonculuğun erken ve önemli örneklerinden biri olarak tanımlar.

Uykudan Önce’nin temel fikri

Programın merkezinde karmaşık bir gösteri değil, anlatma eylemi vardı. Adile Naşit çocuklara bakarak konuşuyor, masalın karakterlerini ve olaylarını ses tonuyla canlandırıyordu. Bu format, izleyici ile anlatıcı arasında doğrudan bir ilişki kuruyordu. Çocuklar yalnızca ekrandaki hikâyeyi izlemiyor, sanki tanıdıkları bir büyüğün evinde masal dinliyormuş gibi hissediyordu.

Programın her akşam uyku saatinden önce yayınlanması, masalı çocukların günlük rutininin bir parçası hâline getirdi.

“Masalcı Teyze” adı nereden geliyor?

Adile Naşit, Uykudan Önce ile birlikte kamuoyunda “Masalcı Teyze” olarak anılmaya başladı. Bu ad, onun yalnızca bir televizyon sunucusu değil, çocukların hikâye dünyasına eşlik eden bir anlatıcı olarak algılandığını gösterir. “Teyze” sözcüğü burada resmî bir akrabalık bildirmekten çok, yakınlık ve güven duygusu taşıyan bir hitap biçimidir.

Programın en hatırlanan yönlerinden biri de çocuklara “kuzucuklarım” diye seslenmesiydi. Bianet’in aktardığı “Kuzucuklarım hadi uyuyun, uyuyun da büyüyün…” cümlesi, bu hitabın program hafızasındaki yerini gösteren örneklerden biridir.

Neden bu anlatım biçimi etkiliydi?

Adile Naşit’in anlatımı çocukları küçümsemiyordu. Onlara çok basit bir dille konuşmak yerine anlaşılır, canlı ve duygulu bir dil kuruyordu. Sesini değiştiriyor, karakterleri birbirinden ayırıyor ve masalın duygusunu yüz ifadeleriyle destekliyordu.

Bir başka önemli nokta da hikâyelerin paylaşılmış bir zaman duygusu oluşturmasıydı. Aynı saatlerde ekran başına geçen çocuklar, birbirlerini tanımasalar da ortak bir masal deneyimine sahip oluyordu. Tek kanallı televizyon döneminde bu durum, Uykudan Önce’yi yalnızca bir program değil, bir kuşağın ortak anısı haline getirdi. Bugün o çocukların çoğu anne, baba, hatta dede ve nine.

Kuzucuklar için anlatıcı sesi ilhamı

Uykudan Önce’nin bugün hâlâ hatırlanmasının nedeni, masal anlatmanın teknik bir iş değil bir buluşma olduğunu göstermesidir. Bundan bugünün ebeveynlerine kalan birkaç basit ilke var:

• Çocuğa doğrudan seslenin. Kitabı okurken arada başınızı kaldırıp onun adını söyleyin; masal bir anda ona anlatılan bir hikâyeye dönüşür.
• Karakterlere ses verin. Abartmanız gerekmez; karakterleri birbirinden ayıran küçük ses farkları çocuğun hikâyeyi takip etmesini kolaylaştırır.
• Her akşam aynı saatte buluşun. Tanıdık bir saat ve tanıdık bir kapanış cümlesi, masalı çocuğun gününün güvenli bir parçası yapar. Pratik öneriler için uyku öncesi masal rutini yazımıza bakabilirsiniz.

Kuzucuklar adı da bu sıcak seslenişten ilham aldı: çocuğun masalı dinlerken kendi adını duyması, sayfalarda kendini ve sevdiklerini bulması. Adile Naşit’e teşekkürümüzü anma köşemizde yazdık.

Kuzucuklar’ın Adile Naşit ya da ailesiyle resmî bir bağı yoktur. Bu yazı, adımıza ilham veren sanatçıyı anmak için kamuya açık kaynaklardan derlendi.

Sonuç

Adile Naşit’in Uykudan Önce programı, masal anlatımının çocuk televizyonundaki gücünü gösteren önemli bir örnektir. Masalcı Teyze’nin sesi ve “kuzucuklarım” hitabı, bugün hâlâ uyku öncesi hikâye, ailece okuma ve sıcak anlatıcı dili hakkında düşünürken başvurulabilecek güçlü bir kültürel hafızadır.